Verticaal of liggend filmen?

De vuistregel, en waarom hij niet genoeg is

Verticaal (9:16) voor social, liggend (16:9) voor je website en YouTube. Dat is de korte versie en die klopt in de meeste gevallen.

Wat de vuistregel niet uitlegt, is waarom het verschil zo groot is. Een liggende video op TikTok of Reels presteert niet een beetje minder, hij presteert dramatisch minder. En dat komt niet doordat het algoritme liggende video’s straft, maar doordat er iets veel simpelers gebeurt.

Wat er echt gebeurt bij het verkeerde formaat

Een verticale telefoon is ongeveer 16 delen hoog en 9 breed. Zet je daar een liggende video in, dan vult die ongeveer een kwart van het scherm. De rest is zwart of opgevuld.

Dat heeft drie gevolgen die elkaar versterken:

Je gezicht wordt klein. Emotie op een gezicht dat een derde van je scherm vult, komt binnen. Datzelfde gezicht op een kwart van het scherm is een pratend poppetje.

Je tekst wordt onleesbaar. Ondertiteling die in de montage prima leesbaar was, is op een kwart formaat te klein.

Het signaal “dit is niet voor jou”. Kijkers herkennen binnen een halve seconde dat dit materiaal ergens anders vandaan komt. Ze scrollen door voordat je eerste woord gevallen is.

En omdat het algoritme kijkt naar hoe lang mensen blijven, wordt die snelle doorscroll vertaald naar minder vertoningen. Zo wordt een formaatkeuze een bereikprobleem.

Wanneer je liggend filmt

Liggend is niet ouderwets, het heeft alleen een andere plek gekregen.

• Je website en homepage. Een bedrijfsfilm in een pagina hoort liggend.
• YouTube. Nog steeds overwegend liggend, met uitzondering van Shorts.
• Presentaties, beurzen en schermen op locatie. Vrijwel altijd liggend.
• Wanneer de omgeving het verhaal is. Een fabriekshal, een landschap, een gebouw: als de breedte betekenis heeft, verlies je die verticaal.
• Meerdere mensen in beeld. Twee mensen naast elkaar werkt verticaal simpelweg niet.

Wanneer je verticaal filmt

• Alles op TikTok, Reels en Stories. Zonder uitzondering.
• LinkedIn-feed. Verticaal wint hier inmiddels ook, ondanks het desktopgebruik.
• Wanneer één persoon het verhaal is. Een gezicht dat praat, komt verticaal veel dichterbij.
• Advertenties op social. De hele advertentie-inventaris op mobiel is verticaal.

De valkuil: achteraf bijsnijden

De meest gemaakte fout is een liggende productie laten maken en daarna vragen of er ook verticale versies uit kunnen. Dat kan technisch, maar je verliest de zijkanten van elk shot. Alles wat is gecomponeerd met ruimte naast het onderwerp valt weg, en shots met twee personen zijn onbruikbaar.

Het omgekeerde is nog lastiger: verticaal beeld naar liggend brengen betekent zwarte balken of een opgeblazen achtergrond.

Hoe je dit vooraf oplost

Beslis vóór de draaidag welke formaten je nodig hebt. Als het antwoord “allebei” is, dan filmen we daarop, en dat kost geen extra draaidag.

In de praktijk doen we dat op twee manieren. We filmen ruimer dan nodig, zodat er in de montage zowel een liggende als een verticale uitsnede uit te halen is zonder verlies. En we filmen de belangrijkste momenten twee keer, één keer per formaat, wat een paar minuten per shot kost in plaats van een halve dag.

Wat je daarmee wint: één draaidag levert materiaal op voor je website én je social kanalen. Dat is de goedkoopste manier om beide te bedienen. Hoe je zo’n dag verder voorbereidt, staat in zo bereid je een draaidag voor.

Eén ding dat belangrijker is dan het formaat

De eerste drie seconden. Een verticale video met een slappe opening verliest van een liggende video met een sterke. Het formaat bepaalt of je een eerlijke kans krijgt; wat je in die eerste seconden doet, bepaalt of je hem pakt.